सरकारी योजना, शेतकरी अपडेट्स आणि लाभार्थी माहिती
महाराष्ट्र शासनाने 2026 च्या खरीप हंगामात टिगर वन लागू झालेल्या 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती जाहीर केली आहे. याबाबतचा शासन निर्णय 25 सप्टेंबर 2026 रोजी निर्गमित करण्यात आला. या निर्णयामुळे दुष्काळग्रस्त भागातील शेतकरी, शेतमजूर आणि शेतीवर अवलंबून असलेल्या नागरिकांसाठी विविध उपाययोजना आणि सवलती लागू करण्यात आल्या आहेत.
या निर्णयात जमीन महसूलात सूट, पीक कर्जाचे पुनर्गठन, शेतीशी संबंधित कर्जवसुलीला स्थगिती, कृषी पंपाच्या चालू वीजबिलात सूट अशा महत्त्वाच्या सवलती आहेत. तसेच पिण्याचे पाणी, जनावरांचा चारा आणि रोजगार हमीची कामे याबाबतही उपाययोजना करण्यात येणार आहेत.
दुष्काळ जाहीर करण्यामागचा निर्णय काय?
कृषी आयुक्तांच्या अहवालानुसार जूनपासून आतापर्यंत झालेली पावसाची तूट आणि इतर घटकांमुळे 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाल्याचे दिसून आले. या तालुक्यांमध्ये टिगर वन लागू असल्यामुळे जिल्हाधिकाऱ्यांना पंचनाम्याची कार्यवाही तात्काळ सुरू करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
सर्वेक्षण केलेल्या क्षेत्रातील पिकांची परिस्थिती समजण्यासाठी छायाचित्रे आणि GPS Coordinates संकलित केले जाणार आहेत. त्यानंतर पीक परिस्थितीचा अहवाल कृषी आयुक्तांमार्फत शासनाकडे सादर केला जाणार आहे.
दुष्काळग्रस्त भागातील मुख्य माहिती
| अ.क्र. | तपशील/नाव | माहिती |
|---|---|---|
| 1 | शासन निर्णय | 25 सप्टेंबर 2026 |
| 2 | दुष्काळग्रस्त तालुके | 265 |
| 3 | जिल्हे | 32 |
| 4 | लागू परिस्थिती | टिगर वन |
शेतकऱ्यांना मिळणाऱ्या 12 सवलती
दुष्काळग्रस्त 265 तालुक्यांसाठी शासनाने विशेष बाब म्हणून विविध सवलती आणि उपाययोजना लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामध्ये शेतकऱ्यांना थेट उपयोगी पडणाऱ्या कर्ज, वीज आणि महसूलाशी संबंधित सवलतींचा समावेश आहे.
याशिवाय रोजगार हमीची कामे वाढवणे, पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरची व्यवस्था, जनावरांसाठी चारा आणि पाण्याचे नियोजन करण्याचे निर्देश आहेत.
लागू करण्यात आलेल्या सवलती
| अ.क्र. | तपशील/सवलत | माहिती |
|---|---|---|
| 1 | जमीन महसूल | सूट |
| 2 | पीक कर्ज | पुनर्गठन |
| 3 | शेतीशी संबंधित कर्ज | वसुलीला स्थगिती |
| 4 | कृषी पंप वीजबिल | चालू वीजबिलात सूट |
यासोबतच शालेय विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी, रोजगार हमी योजनेच्या कामांच्या निकषात शिथिलता आणि जास्तीत जास्त कामे सुरू करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
टंचाई जाहीर केलेल्या गावांमध्ये शेतकऱ्यांच्या शेती पंपांची वीज जोडणी खंडित न करण्याचा निर्णयही आहे. शेतीवर अवलंबून असलेल्या शेतकरी आणि शेतमजुरांसाठी अन्नधान्याची टंचाई होऊ नये याची व्यवस्था केली जाणार आहे.
पाणी, चारा आणि रोजगारासाठी उपाययोजना
| अ.क्र. | तपशील/नाव | शासनाची उपाययोजना |
|---|---|---|
| 1 | पिण्याचे पाणी | आवश्यकतेनुसार टँकर |
| 2 | रोजगार हमी | जास्तीत जास्त कामे सुरू करणे |
| 3 | जनावरांचा चारा | आवश्यक चारा उपलब्ध करणे |
| 4 | जलसंधारण | कामे सुरू करणे |
आधीच निर्गमित शासन निर्देशांप्रमाणे पिण्याचे पाणी आणि जनावरांच्या पाण्याचे नियोजन करण्याचेही निर्देश देण्यात आले आहेत. त्यामुळे दुष्काळी परिस्थितीत पाणी आणि चाऱ्याची अडचण कमी करण्यासाठी प्रशासनाकडून व्यवस्था केली जाणार आहे.
पीक नुकसानीची आर्थिक मदत कधी मिळणार?
दुष्काळग्रस्त 265 तालुक्यांमधील शेतकऱ्यांच्या शेती पिकांच्या नुकसानीबाबतची आर्थिक मदत सध्या या निर्णयात निश्चित केलेली नाही. त्यासाठी विहित कार्यपद्धती पूर्ण केल्यानंतर स्वतंत्र शासन निर्णयाद्वारे मदत जाहीर केली जाणार आहे.
म्हणजेच सध्या लागू केलेल्या सवलती आणि उपाययोजना वेगळ्या आहेत, तर पीक नुकसानीची आर्थिक मदत पुढील स्वतंत्र शासन निर्णयातून स्पष्ट होणार आहे.
265 तालुक्यांतील जिल्हानिहाय संख्या
| अ.क्र. | जिल्हा | तालुके |
|---|---|---|
| 1 | रायगड | 1 |
| 2 | रत्नागिरी | 3 |
| 3 | सिंधुदुर्ग | 8 |
| 4 | नाशिक | 10 |
| 5 | धुळे | 4 |
| 6 | जळगाव | 15 |
| 7 | नंदुरबार | 6 |
| 8 | अहिल्यानगर | 10 |
| 9 | पुणे | 8 |
| 10 | सोलापूर | 11 |
| 11 | सांगली | 4 |
| 12 | सातारा | 6 |
| 13 | कोल्हापूर | 6 |
| 14 | छत्रपती संभाजीनगर | 9 |
| 15 | जालना | 8 |
| 16 | बीड | 11 |
| 17 | लातूर | 10 |
| 18 | धाराशिव | 8 |
| 19 | नांदेड | 14 |
| 20 | परभणी | 9 |
| 21 | हिंगोली | 5 |
| 22 | बुलढाणा | 13 |
| 23 | अमरावती | 14 |
| 24 | अकोला | 7 |
| 25 | वाशिम | 6 |
| 26 | यवतमाळ | 16 |
| 27 | वर्धा | 7 |
| 28 | नागपूर | 14 |
| 29 | भंडारा | 3 |
| 30 | गोंदिया | 1 |
| 31 | चंद्रपूर | 12 |
| 32 | गडचिरोली | 2 |
ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यांचा दुष्काळग्रस्त तालुक्यांच्या यादीत समावेश करण्यात आलेला नाही.
शेतकऱ्यांनी लक्षात ठेवण्याच्या महत्त्वाच्या गोष्टी
- पंचनाम्याची कार्यवाही जिल्हाधिकाऱ्यांकडून सुरू केली जाणार आहे.
- पिकांची छायाचित्रे आणि GPS Coordinates संकलित केले जाणार आहेत.
- पीक नुकसानीची आर्थिक मदत स्वतंत्र शासन निर्णयातून जाहीर केली जाईल.
- लागू सवलती दुष्काळग्रस्त 265 तालुक्यांसाठी आहेत.
- पाणी, चारा आणि रोजगारासाठी प्रशासनाकडून उपाययोजना करण्यात येणार आहेत.
FAQ – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1. महाराष्ट्रात किती तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर झाला आहे?
2026 च्या खरीप हंगामासाठी 265 तालुक्यांत दुष्काळी परिस्थिती जाहीर करण्यात आली आहे.
2. शासन निर्णय कधी जारी झाला?
शासन निर्णय 25 सप्टेंबर 2026 रोजी निर्गमित झाला.
3. किती जिल्ह्यांचा समावेश आहे?
एकूण 32 जिल्ह्यांतील 265 तालुके दुष्काळग्रस्त घोषित करण्यात आले आहेत.
4. शेतकऱ्यांना वीजबिलात सवलत आहे का?
होय. कृषी पंपाच्या चालू वीजबिलात सूट लागू करण्यात आली आहे.
5. पीक कर्जाबाबत काय निर्णय आहे?
पीक कर्जाचे पुनर्गठन करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
6. कर्जवसुलीला स्थगिती आहे का?
शेतीशी निगडित कर्जाच्या वसुलीला स्थगिती देण्यात आली आहे.
7. पीक नुकसानीची मदत किती मिळेल?
स्रोतामध्ये मदतीची रक्कम दिलेली नाही. ती स्वतंत्र शासन निर्णयातून जाहीर केली जाणार आहे.
8. दुष्काळी भागात पाण्याची व्यवस्था कशी होणार?
गरजेनुसार पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरचा वापर केला जाणार आहे.
9. जनावरांसाठी काय व्यवस्था आहे?
जनावरांना आवश्यक चारा उपलब्ध करून देण्याची व्यवस्था केली जाणार आहे.
10. रोजगार हमीच्या कामांबाबत काय निर्णय आहे?
कामांच्या निकषात शिथिलता आणून जास्तीत जास्त रोजगार हमीची कामे सुरू करण्याचे निर्देश आहेत