पोस्ट ऑफिसमध्ये बचत खाते, मुदत ठेव किंवा इतर बचत योजनांमध्ये पैसे ठेवणाऱ्या नागरिकांसाठी महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. 1 एप्रिल 2026 पासून नवीन आयकर नियम लागू झाले आहेत. या नियमांनुसार काही ठरावीक आर्थिक व्यवहारांसाठी PAN Card देणे आवश्यक आहे. पॅन कार्ड नसलेल्या पात्र व्यक्तींना काही व्यवहारांसाठी Form 97 सादर करण्याची तरतूद आहे. तसेच, व्याजावरील TDS संदर्भात पूर्वी वापरल्या जाणाऱ्या Form 15G आणि Form 15H ऐवजी Form 121 आणण्यात आला आहे.
भारत सरकारच्या टपाल विभागाने 27 एप्रिल 2026 रोजी यासंबंधी सूचना जारी केल्या आहेत. त्यामुळे पोस्ट ऑफिसमध्ये खाते असलेल्या नागरिकांनी नवीन नियम समजून घेणे गरजेचे आहे. विशेषतः मोठ्या रकमेचे व्यवहार करणाऱ्या आणि मुदत ठेवींमधून व्याज मिळवणाऱ्या खातेदारांनी या बदलांची माहिती घ्यावी. टपाल विभागाचा अधिकृत आदेश येथे वाचा.
पोस्ट ऑफिसच्या व्यवहारांसाठी PAN Card आवश्यक आहे का?
नवीन आयकर नियमांनुसार, ठरावीक प्रकारचे आर्थिक व्यवहार करताना PAN Card क्रमांक देणे आवश्यक आहे. यामध्ये नियमांनुसार येणारे खाते उघडणे, पैसे जमा करणे, पैसे काढणे आणि मुदत ठेवींशी संबंधित काही व्यवहार यांचा समावेश होतो. मात्र, याचा अर्थ पोस्ट ऑफिसमधील प्रत्येक छोट्या व्यवहारासाठी सरसकट पॅन कार्ड बंधनकारक आहे, असा होत नाही. कोणत्या व्यवहाराला नियम लागू होतात, हे संबंधित तरतुदींनुसार ठरते.
या बदलांचा उद्देश आर्थिक व्यवहारांची नोंद व्यवस्थित ठेवणे आणि कर विभागाला आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देणे हा आहे. त्यामुळे पोस्ट ऑफिसमध्ये मोठ्या रकमेचा व्यवहार करण्यापूर्वी पॅन कार्ड आणि इतर आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवावीत. व्यवहार करताना कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत, याची माहिती संबंधित पोस्ट ऑफिसमधून घ्यावी.
| तपशील / नाव | माहिती |
|---|---|
| नवीन नियम | Income-tax Rules, 2026 |
| नियम लागू होण्याची तारीख | 1 एप्रिल 2026 |
| संबंधित विभाग | भारतीय टपाल विभाग |
| अधिकृत आदेशाची तारीख | 27 एप्रिल 2026 |
| मुख्य उद्देश | आर्थिक व्यवहारांची नोंद आणि कर नियमांचे पालन |
PAN Card नसेल तर काय करावे? Form 97 बाबत माहिती
तुमच्याकडे पॅन कार्ड नसेल, तर काही ठरावीक व्यवहारांसाठी नवीन नियमांनुसार Form 97 सादर करता येतो. पूर्वी या कामासाठी Form 60 वापरला जात होता. आता संबंधित पात्र व्यवहारांसाठी Form 97 ची तरतूद करण्यात आली आहे. या फॉर्ममध्ये खातेदाराचे नाव, पत्ता, व्यवहाराचा प्रकार, व्यवहाराची रक्कम आणि आवश्यक कागदपत्रांची माहिती द्यावी लागू शकते.
फॉर्म सादर करताना दिलेली माहिती अचूक असणे महत्त्वाचे आहे. पोस्ट ऑफिसकडून संबंधित व्यक्तीची ओळख आणि फॉर्ममधील तपशील तपासले जाऊ शकतात. त्यामुळे फॉर्म भरताना चुकीची माहिती देऊ नका. कोणत्या व्यवहारासाठी Form 97 लागू आहे आणि कोणती कागदपत्रे जोडावी लागतील, हे पोस्ट ऑफिसमध्ये आधी विचारून घ्या.
| फॉर्मचे नाव | उपयोग |
|---|---|
| Form 60 | पूर्वी पॅन कार्ड नसताना काही व्यवहारांसाठी वापरला जाणारा फॉर्म |
| Form 97 | नवीन नियमांनुसार पात्र व्यवहारांसाठी पॅनऐवजी घोषणा |
| Form 98 | Form 97 अंतर्गत मिळालेल्या घोषणांचा तपशील आयकर विभागाला देण्यासाठी |
| PAN Card | लागू असलेल्या व्यवहारांमध्ये कर ओळख क्रमांक म्हणून वापर |
Form 15G आणि Form 15H ऐवजी आता Form 121
पोस्ट ऑफिसमध्ये मुदत ठेव किंवा बचत योजनांमधून व्याज मिळत असल्यास हा बदल तुमच्यासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो. पूर्वी पात्र व्यक्ती व्याजावरील TDS कपात टाळण्यासाठी Form 15G किंवा Form 15H सादर करत असत. नवीन आयकर नियमांनुसार, 1 एप्रिल 2026 पासून लागू होणाऱ्या संबंधित घोषणेसाठी Form 121 वापरला जातो.
Form 121 हा पात्र व्यक्तीला संबंधित आर्थिक वर्षातील अंदाजित एकूण उत्पन्नावर कर देय नसल्याची घोषणा करण्यासाठी आहे. मात्र, प्रत्येक खातेदाराला हा फॉर्म भरता येतो असे नाही. त्यासाठी उत्पन्न, करपात्र रक्कम आणि इतर लागू अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे. फॉर्म दिल्याने TDS आपोआप बंद होईल, अशी खात्रीही देता येत नाही. संबंधित अटी पूर्ण असणे गरजेचे आहे.
| जुना फॉर्म | नवीन फॉर्म |
|---|---|
| Form 15G | Form 121 |
| Form 15H | Form 121 |
| Form 60 | Form 97, लागू अटींनुसार |
| Form 61 | Form 98, लागू अटींनुसार |
पोस्ट ऑफिसच्या खातेधारकांनी आता काय करावे?
पोस्ट ऑफिसमध्ये तुमचे बचत खाते किंवा मुदत ठेव असल्यास सर्वप्रथम तुमच्याकडे PAN Card आहे का, हे तपासा. पॅन कार्ड असल्यास त्याची माहिती खात्याशी योग्य प्रकारे जोडलेली आहे का, हे संबंधित कार्यालयात विचारून घ्या. मोठ्या रकमेचा व्यवहार करायचा असल्यास आवश्यक कागदपत्रे आधी तयार ठेवा.
व्याजावरील TDS संदर्भात Form 121 सादर करायचा असल्यास तुमचे उत्पन्न आणि पात्रता तपासा. फक्त ज्येष्ठ नागरिक असल्यामुळे किंवा उत्पन्न कमी असल्यामुळे प्रत्येक परिस्थितीत TDS लागणार नाही, असे समजू नका. कराचे नियम आणि उत्पन्नाची मर्यादा लक्षात घेऊन निर्णय घ्या.
नियमांची अधिकृत माहिती वाचण्यासाठी खालील लिंक्स उपयोगी पडतील.
निष्कर्ष
पोस्ट ऑफिसच्या आर्थिक व्यवहारांसाठी 2026 मध्ये काही महत्त्वाचे आयकरविषयक बदल करण्यात आले आहेत. ठरावीक व्यवहारांसाठी PAN Card आवश्यक आहे. पॅन कार्ड नसलेल्या पात्र व्यक्तींसाठी Form 97 ची तरतूद आहे. तसेच, पात्र खातेदारांसाठी व्याजावरील TDS घोषणेसाठी Form 121 वापरला जातो.
त्यामुळे पोस्ट ऑफिसमध्ये पैसे जमा करणे, काढणे किंवा मुदत ठेव करणे यापूर्वी संबंधित नियमांची माहिती घ्या. कोणताही फॉर्म भरण्यापूर्वी त्याची पात्रता आणि आवश्यक कागदपत्रे तपासून घ्या. यामुळे व्यवहार करताना अडचणी येण्याची शक्यता कमी होईल.
डिस्क्लेमर: हा लेख सामान्य माहिती देण्यासाठी तयार केला आहे. आयकर नियम, फॉर्मची पात्रता आणि PAN Card संदर्भातील अटी व्यवहाराच्या प्रकारानुसार वेगळ्या असू शकतात. कोणताही आर्थिक किंवा करविषयक निर्णय घेण्यापूर्वी भारतीय टपाल विभाग किंवा आयकर विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटवरील नवीनतम सूचना तपासा. हा लेख करसल्ला नाही.